Aftellen naar Pasen (4): de weg naar Jeruzalem

Jezus ging op weg naar Jeruzalem. Onderweg nam Hij de twaalf leerlingen apart. Hij vertelde hun: “We zijn nu op weg naar Jeruzalem. Daar zal de Mensenzoon gevangen genomen worden door de leiders van de priesters en de wetgeleerden. Ze zullen Hem laten doden. En ze zullen Hem aan de Romeinen uitleveren. Die zullen Hem belachelijk maken, zweepslagen geven en kruisigen. Maar op de derde dag zal Hij opstaan uit de dood en weer levend worden.” (Mat. 20: 17-19)

Leestijd: 4-5 minuten

De Evangeliën vertellen ons dat Jezus meermaals zijn dood aankondigde. Hij wist wat Hem te wachten stond. Maar Hij wist ook waarom Hij dat ging doen en hoe het uiteindelijk zou aflopen. Desalniettemin werd Hij in de tuin van Gethsamene door angst bevangen. Niet vreemd, als je weet dat een wrede dood je wacht.

De zin van lijden

Toch zou je kunnen zeggen: Jezus wist dat zijn lijden een hoger doel droeg, dat het zin had. Regelmatig hoor ik in gesprekken met onze deelnemers bij het Leger des Heils dat ze heel erg hopen dat het lijden waarin ze terecht zijn gekomen, een bepaald nut heeft. Dat het ergens goed voor zal zijn. Dat het deel uitmaakt van een Goddelijk plan. Dat er een bedoeling achter schuilt. Dat ze er gelouterd uitkomen. Het doet me denken aan deze vaak geciteerde Bijbeltekst:

We weten dat God alles ten goede zal gebruiken voor de mensen die van Hem houden en die Hij volgens zijn plan geroepen heeft om bij Hem te horen. (Rom 8:28)

Mensen zijn op zoek naar de zin van het leven en naar de zin van het lijden. Ik vind dat bewonderenswaardig. Wat kunnen we leren van hen en wat kunnen we leren van Jezus?

Op zoek naar zingeving

In  ieder geval zien we dat Jezus het lijden niet uit de weg gaat. In onze seculiere samenleving is dat toch vaak een eerste reflex. We willen zo min mogelijk lijden. En als we lijden, willen we dat graag verzachten. En als we dan toch lijden, dan worden we boos, verward, cynisch misschien. Als dan ook nog eens de zin van het leven en het lijden ons ontgaan, dan ontstaat helaas vaak de situatie dat mensen depressief worden en soms liever niet meer willen leven.

Victor Frankl

Een beroemd psychiater, Victor Frankl, heeft veel nagedacht over de vraag naar zingeving. Voor hem is dat de belangrijkste vraag die je aan een mens die worstelt met het leven, kunt stellen. Hij heeft daar zelfs een hele therapie voor ontwikkeld, de logotherapie. Zijn ideeën waren overigens zeker niet gebaseerd op alleen maar theorie. De Jood Frankl ontwikkelde deze gedachten in en na zijn verblijf in een concentratiekamp nabij Auschwitz, waar hij verschrikkelijke dingen meemaakte.

In het kamp leerde hij dit: “Wee degene die de zin en het doel van zijn leven niet langer zag en dus geen reden had om zijn huidige bestaan te continueren. Hij was weldra verloren. Ieder bemoedigend argument werd door een dergelijk mens van de hand gewezen met het typerende antwoord: ‘Ik heb niets meer te verwachten van het leven.’ Wat kan men hierop zeggen?”*

Zinvinding

Volgens Frankl is hier maar één reactie op mogelijk. Je moet niet op zoek gaan naar zingeving, maar naar zinvinding. “Wij moesten eerst onszelf en vervolgens de wanhopigen onder ons leren, dat het er niet zozeer toe doet wat wij van het leven verwachten, dan wel wat het leven van ons verwacht.” Wij moeten niet het leven bevragen, het leven bevraagt ons! Hoe reageer ik op tegenslag? Hoe ga ik om met het lijden en het onrecht dat mijn  pad kruisen? Dát bepaalt wie ik ben – en niet omgekeerd.

Dus we moeten niet langer vragen naar de betekenis van het leven, maar beseffen dat wij iedere dag door het leven op de proef worden gesteld. Daarom moeten we onze verantwoordelijkheid oppakken en de taken vervullen die het leven ons voortdurend stelt. En dat is overigens voor ieder mens anders. We hebben allemaal een andere bestemming. Maar een dergelijke levenshouding levert ieder mens waardigheid en veerkracht op.

Twee sleutels

“De wijze waarop de mens zijn noodlot en alle daaruit voortvloeiende lijden aanvaardt, de wijze waarop hij zijn kruis draagt, biedt hem ruimschoots gelegenheid om -zelfs onder de moeilijkste omstandigheden- een diepere betekenis te geven aan zijn leven.”, schrijft Frankl. Maar daarnaast schrijft hij: “Een gevangene die niet langer in de toekomst – zijn toekomst- geloofde, was ten dode gedoemd. Met het verlies van zijn geloof in de toekomst verloor hij tevens zijn geestelijk houvast.”

Goede Vrijdag en Pasen zijn beiden sterke voorbeelden van wat Frankl hier zegt. Jezus aanvaarde zijn lijden en droeg zijn kruis. Dat laatste deed Hij letterlijk – de hele uitdrukking ‘je kruis dragen’ komt hier vandaan. Maar Hij geloofde ook in de toekomst. Hij wist dat Pasen zou komen. En Hij wist dat dit Zijn bestemming was: eerst te lijden en te sterven en dan te verrijzen uit de dood.

Niets meer te vrezen

Het geloof in de opstanding en in een nieuwe hemel en een nieuwe aarde is niet zomaar “a pie in the sky when you die” (Karl Marx). Het lijdt niet tot een gelaten en passieve houding. Het zet aan tot en geeft kracht om iedere dag te doen wat het leven van je vraagt; om het kwade te overwinnen door het goede en om op waardige en veerkrachtige manier te worden wie je bedoeld bent te zijn. Om een leven te leiden, waarvan je terugkijkend kunt zeggen: het heeft zin gehad.

Frankl eindigt het eerste deel van zijn beroemde boek ‘De zin van het bestaan’ met de volgende woorden: “Voor iedere bevrijde gevangene breekt echter eens de dag aan waarop hij, terugdenkend aan zijn kampervaringen, niet meer begrijpt hoe hij al dat lijden ooit heeft kunnen verdragen. Zoals de bevrijdingsdag eindelijk aanbrak, toen alles hem voorkwam als een schone droom, zo breekt ook eens de dag aan waarop hij zijn kampervaringen nog slechts beschouwt als een angstdroom. Maar de ervaring die de kroon spant van al zijn ervaringen, is het heerlijke gevoel dat hij thans, na alles wat hij heeft doorstaan, niets en niemand meer te vrezen heeft – behalve zijn God.”

* Alle citaten komen uit het genoemde boek, De Zin Van Het Bestaan.

Een interessant en redelijk kort artikel over het gedachtegoed van Frankl vind je hier.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *