Wat is een eucatastrophe?

Image result for eucatastrophe

Eucatastophe

Een eucatastrophe is een onverwachte omkering van gebeurtenissen aan het einde van een verhaal, waardoor de hoofdpersoon ontkomt aan een zeer dreigend, zeer waarschijnlijk en zeer verschrikkelijk noodlot.

Het woord is bedacht door J.R.R. Tolkien, schrijver van o.a. The Lord of the Rings en The Hobbit. Eucatastrophe is een neologisme ; Tolkien smeedde vanuit het klassieke Grieks twee woorden samen tot een nieuw woord: ευ- “goed” en καταστροφή “catastrofe”.

Een euchatastrophe is het tegenovergestelde van een catastrofe. Het is de onverwachte verandering in een verhaal ten goede, “the sudden joyous turn.” De eucatastrophe vertelt dat, juist op het moment dat alle hoop verloren lijkt,  juist wanneer de omstandigheden niet beroerder kunnen zijn, hoop aan de horizon verschijnt.

De Ware Mythe

Voor Tolkien, met zijn voorliefde voor en kennis van (Noorse) mythologie en sprookjes, was de eucatastrophe een onmisbaar element van ieder goed verhaal. Ieder oud verhaal, iedere mythe, ieder sprookje heeft een diepere lading. Het heeft een bedoeling, een betekenis. Volgens de gelovige Tolkien (en zijn beroemde collega C.S. Lewis) dragen alle goede verhalen sporen in zich mee van het Grote Verhaal; zijn alle mythen verwijzingen naar de Ware Mythe.

Voor Tolkien is de eucatastrophe dan ook onmiskenbaar verbonden met het Evangelie van Jezus Christus. Tolkien noemt de Menswording van Christus ”de eucatastrophe van de menselijke geschiedenis” en de Opstanding van Christus ”de eucatastrophe van de Menswording”. Christenen zijn nu in afwachting van nog één eucatastrophe van mythische proporties: de Terugkeer van Christus.

Hoop

De hoop van christenen is dat Jezus deze oude, lijdende wereld zal bevrijden en herstellen en dat er een heerlijkheid over ons zal komen, die al het lijden van deze tijd zal overtreffen. De dood heeft niet het laatste woord. Daarmee is het christelijk geloof geen doodscultus, die het sterven verheerlijkt. De dood wordt juist gezien ”als de laatste vijand”. God is de God van het leven en niet van de dood. De dood is overwonnen door Jezus, die aan het kruis van Golgotha liet zien hoe groot Gods liefde is. Die hoop en dat geloof vervullen ons met blijdschap en vrede ”die alle verstand te boven gaat”.

Om met C.S. Lewis te spreken: wij leven nu in ”de tijd tussen de tijden”. D-day is geweest, V-day moet nog komen. Wanneer die zal komen weet niemand en dat maakt het een eucatastrophe. Tót die dag zullen wij grote en kleine momenten kennen van verlies en vreugde, lijden en overwinning, wanhoop en hoop, tegenslag en uitkomst. Maar dat betekent niet dat wij deze tussentijd passief wachten op het einde. Het betekent dat wij als burgers van een komend Koninkrijk strijden voor het Goede, het Ware en het Schone, met wapens van geloof, hoop en liefde. Onze daden, ons wel en wee – ze doen er toe. Want onze kleine verhalen worden verweven met en opgenomen in Gods Grote Verhaal.

Een nieuwe dag

Het epische meesterwerk van Tolkien is The Lord of the Rings. In dat (verfilmde) verhaal gaan twee onwaarschijnlijke antihelden op weg naar Mount Doom, een plek van duisternis en verderf. Niets wijst op een eucatastrophe die gaat komen. Ze hebben een missie te vervullen, maar één van hen wil het opgeven. En dan volgt er een onvergetelijke scene:

Sam tegen Frodo: “We zouden hier niet moeten zijn, maar we zijn er wel.  Het is net als in die grote verhalen, verhalen die er écht toe doen. Vol duisternis en gevaar zaten ze en soms wilde je het einde niet weten, want hoe kon ’t einde gelukkig zijn? Hoe werd de wereld ooit weer zoals ie was? Nadat er zoveel kwaad was gebeurd? Uiteindelijk is ’t een voorbijgaand iets, deze schaduw… Zelfs de duisternis moet voorbijgaan. Een nieuwe dag zal zeker komen!
En wanneer de zon schijnt zal die nog helderder schijnen. Dat waren de verhalen die je bijbleven, die iets betekenden. Zelfs als je te klein was om te begrijpen waarom… Maar ik denk, meneer Frodo, dat ik het begrijp.
Ik weet het nu. Lieden in die verhalen hadden zat kansen om terug te keren, maar deden het niet.
Ze bleven doorgaan… omdat ze zich aan iets vastklampten…”

Frodo: “Waar klampen wij ons aan vast, Sam?”

Sam: ”Dat er nog enig goeds is in deze wereld, meneer Frodo. En dat is het waard om voor te vechten.”

Image result for sam the stories that really mattered

De nieuwe dag zal komen. Eucatastrophe.